Drugi pokos, nazywany także otawą, kosi się według fazy rozwojowej roślin, a nie sztywnej daty. Najlepszy moment przypada wtedy, gdy trawy pozostają liściaste i nie zaczęły ponownie kłosić, a lucerna lub koniczyna są w fazie pąkowania. O jakości paszy decydują też wysokość cięcia, zawartość suchej masy oraz szybkie, szczelne zakiszenie.
Czym jest drugi pokos?
Drugi pokos to odrost runi po pierwszym koszeniu. W rolnictwie często określa się go terminem „otawa”. W sprzyjających warunkach zbiór przypada zwykle po około 28–42 dniach od pierwszego pokosu, ale ten przedział ma charakter orientacyjny. Tempo wzrostu zależy od opadów, temperatury, nawożenia i składu gatunkowego łąki.
Otawa dojrzewa szybciej i mniej wybacza opóźnienie. Każdy dzień zwłoki może zwiększać udział włókna i obniżać strawność, dlatego sam przyrost zielonej masy nie zawsze rekompensuje utratę wartości żywieniowej. Dobrze zebrany drugi pokos może jednak dostarczyć paszy o wysokiej jakości, szczególnie gdy termin koszenia zostanie dopasowany do roślin dominujących w runi.
Kiedy kosić drugi pokos?
Najważniejsza jest obserwacja łanu. Data w kalendarzu pomaga zaplanować pracę, lecz nie powinna decydować o wjeździe kosiarki na pole. Inaczej ocenia się trawy, a inaczej lucernę i koniczynę.
Na zbiór wskazują następujące oznaki:
- Trawy pozostają gęste i wyraźnie liściaste, bez widocznych źdźbeł oraz zawiązków kłosów.
- Lucerna i koniczyna znajdują się w fazie pąkowania, gdy pąki osiągają mniej więcej wielkość ziarna pieprzu.
- Brak kłoszenia oznacza, że rośliny nie zaczęły jeszcze szybko odkładać włókna kosztem strawności.
Jeżeli trawy zaczynają „ciągnąć w źdźbło”, okno na uzyskanie delikatnej, dobrze strawnej paszy szybko się zamyka. Przy mieszankach z bobowatymi nie należy czekać na pełne kwitnienie. Szczególnej czujności wymagają zbiory w okresie letnim, gdy odrost może w krótkim czasie przejść z fazy liściastej do bardziej włóknistej.
Jak przeprowadzić zbiór i zakiszanie?
Technika zbioru powinna ograniczać zabrudzenie paszy, straty składników pokarmowych i ryzyko nieprawidłowej fermentacji. Proces można uporządkować w kilku etapach:
- Koszenie – utrzymuj wysokość około 6–8 cm na trwałych użytkach zielonych. Zbyt niskie cięcie zwiększa ryzyko pobrania ziemi, osłabia darń i może pogorszyć odrost przeznaczony na kolejny pokos.
- Podsuszanie – dąż do 30–40% suchej masy w materiale przeznaczonym na sianokiszonkę. Zwykle oznacza to krótkie podsuszanie, najlepiej nie dłuższe niż około 24 godziny, zależnie od pogody i struktury runi.
- Zagęszczanie – usuwaj powietrze z masy przez równomierne rozkładanie cienkich warstw i dokładne ugniatanie. W pryzmie warstwy nie powinny być grubsze niż około 15–20 cm.
- Szczelne przykrycie lub owinięcie – pryzmę przykryj natychmiast po zakończeniu ugniatania, a bele owiń folią bez uszkodzeń. Warunki beztlenowe są potrzebne, aby fermentacja przebiegała prawidłowo.
Zbyt mokra zielonka może powodować wyciek soków i rozwój niepożądanej fermentacji. Zbyt sucha masa trudniej się ugniata, a po otwarciu może szybciej nagrzewać się pod wpływem tlenu. Przy belowaniu często stosuje się co najmniej sześć warstw folii, natomiast materiał bardziej suchy lub przeznaczony do dłuższego przechowywania może wymagać większego zabezpieczenia. Uszkodzenia folii trzeba naprawiać od razu.
Przy mieszankach z lucerną lub koniczyną inokulant może wspierać fermentację, ponieważ bobowate mają wysoką pojemność buforową i często mniej cukrów potrzebnych do szybkiego zakwaszenia.
Inokulanty nie zastępują prawidłowego terminu koszenia, właściwej wilgotności ani starannego zagęszczenia. Są wsparciem przy surowcu trudniej zakiszającym się, szczególnie gdy udział bobowatych jest duży.
Najczęściej jakość drugiego pokosu obniżają:
- koszenie wyłącznie według kalendarza, bez oceny fazy roślin;
- cięcie poniżej zalecanej wysokości i zanieczyszczenie masy glebą;
- pozostawienie skoszonej zielonki na polu zbyt długo, zwłaszcza przez noc z rosą;
- brak przygotowanego planu zagęszczania, przykrycia lub owinięcia bel;
- rezygnacja z dodatku zakiszającego przy trudnych do konserwacji mieszankach z bobowatymi.
Pierwszy i drugi pokos w żywieniu zwierząt
Różnice między pokosami wynikają przede wszystkim z terminu zbioru, składu runi i fazy rozwojowej roślin. Nie można przypisać każdemu pokosowi stałej wartości białka czy energii, ponieważ parametry zmieniają się wraz z gatunkami, pogodą i techniką konserwacji.
| Cecha | Pierwszy pokos | Drugi pokos |
|---|---|---|
| Termin zbioru | Zwykle w okresie pierwszego kłoszenia dominujących traw | Najczęściej po 28–42 dniach od pierwszego, przy ocenie fazy odrostu |
| Zawartość białka i włókna | Może dostarczać dużo masy, lecz szybko traci strawność po wykłoszeniu | Może być delikatny i dobrze strawny, ale łatwo traci jakość po opóźnieniu |
| Przeznaczenie w stadzie | Często trafia do dawek dla krów o wysokiej wydajności | Może być przeznaczony dla młodzieży, krów o mniejszej wydajności lub zwierząt zasuszonych |
| Główne wyzwanie | Duża masa i zależność od terminu pierwszego zbioru | Szybkie dojrzewanie oraz trudniejsza organizacja zbioru i konserwacji |
Przy przechowywaniu sianokiszonki w belach dobrze oznaczyć numer pokosu i pochodzenie paszy. Ułatwia to późniejsze układanie dawek oraz rozdzielenie materiału o różnej jakości.
Drugi pokos dla królików i gryzoni
W formie suchego siana drugi pokos jest ceniony przez opiekunów królików, świnek morskich, szynszyli i innych roślinożernych gryzoni. Delikatniejsze źdźbła oraz intensywny aromat sprawiają, że takie siano bywa chętniej pobierane przez zwierzęta wybredne.
Nie oznacza to, że powinno zastąpić każdy inny rodzaj siana. Rotacja między sianem z pierwszego i drugiego pokosu pozwala urozmaicić strukturę paszy. Stały dostęp do włóknistego siana wspiera pracę przewodu pokarmowego i naturalne ścieranie stale rosnących zębów. Pasza musi być sucha, czysta, pozbawiona pleśni i regularnie wymieniana.
Dobry drugi pokos powstaje wtedy, gdy obserwacja fazy roślin łączy się z szybkim zbiorem, właściwą suchą masą i szczelną konserwacją. W gospodarstwie decyduje o jakości sianokiszonki, a w żywieniu małych zwierząt może dostarczać miękkiego i aromatycznego siana.
