Dobry nawóz na ziemniaki powinien odpowiadać zasobności gleby, przewidywanemu plonowi i przeznaczeniu bulw. Najczęściej najlepszy efekt daje połączenie obornika z uzupełniającym nawożeniem mineralnym NPK. Szczególną uwagę trzeba poświęcić potasowi, a azot stosować z umiarem, ponieważ jego nadmiar może obniżyć jakość i trwałość przechowalniczą plonu.
Dlaczego nawożenie ziemniaków wymaga planowania?
Ziemniak ma duże potrzeby pokarmowe, ale sama wysoka dawka nawozu nie gwarantuje wysokiego plonu. Znaczenie ma zasobność stanowiska, rodzaj gleby, obecność obornika oraz kierunek użytkowania – inne potrzeby mają ziemniaki wczesne, sadzeniaki, odmiany jadalne i ziemniaki przeznaczone do przetwórstwa.
Nawożenie powinno więc wspierać nie tylko masę bulw, lecz także zawartość skrobi, trwałość, ograniczenie ciemnienia miąższu i odporność roślin na okresowe niedobory wody.
Obornik jako podstawa nawożenia
Ziemniak dobrze reaguje na nawożenie organiczne, zwłaszcza dobrze przefermentowanym obornikiem. Dostarcza on składników pokarmowych, zwiększa zawartość materii organicznej i poprawia właściwości gleby. Zalecana dawka wynosi zwykle 25–30 t/ha. Nie należy przekraczać tej ilości jednorazowo bez wyraźnego uzasadnienia wynikami analizy gleby.
Najlepszym terminem jest jesień. Obornik trzeba szybko przykryć glebą, aby ograniczyć straty azotu w formie amonowej. Wiosenne stosowanie może być konieczne w określonych warunkach, ale zwykle daje słabszy efekt plonotwórczy i utrudnia prawidłowe przygotowanie stanowiska.
Na glebach lekkich jesienne przyoranie obornika wymaga ostrożności. Mineralizacja, czyli rozkład substancji organicznej i uwalnianie składników, może zwiększać ryzyko wymywania azotu oraz potasu do głębszych warstw gleby. Zasady stosowania obornika można ująć następująco:
- Termin jesienny jest zwykle korzystniejszy, jeśli obornik można szybko wymieszać z glebą.
- Gleby lekkie wymagają kontroli terminu i dawki ze względu na ryzyko wymywania składników.
- Gleby zwięzłe lepiej zatrzymują składniki, ale obornik nadal trzeba równomiernie rozprowadzić i przykryć.
- Nawożenie mineralne powinno uzupełniać składniki wniesione z obornikiem, a nie bezkrytycznie powtarzać pełną dawkę.
Azot – ile stosować, aby nie przenawozić?
Orientacyjnie ziemniak pobiera około 40 kg azotu na każde 10 t plonu bulw, razem z odpowiednią masą części nadziemnych. Nie jest to jednak uniwersalna dawka nawozu. Ostateczne ustalenie ilości azotu powinno uwzględniać przewidywany plon, przedplon, obornik oraz wynik oznaczenia azotu mineralnego N min w warstwie 0–60 cm.
Przy nieznanej zasobności można posłużyć się ogólnymi przedziałami, ale należy traktować je jako wartości orientacyjne:
| Kierunek uprawy | Dawka azotu (kg N/ha) | Uwagi dotyczące aplikacji |
|---|---|---|
| Ziemniaki jadalne, zbiór po około 60 dniach | około 50 | Najczęściej całość przed sadzeniem |
| Ziemniaki jadalne, zbiór po około 75 dniach | około 80 | Termin zależy od tempa wzrostu i stanowiska |
| Ziemniaki jadalne późne | 100–180 | Wyższą dawkę trzeba uzasadnić plonem i analizą gleby |
| Sadzeniaki | 70–90 | Nadmierny azot może opóźniać dojrzewanie |
| Ziemniaki do przetwórstwa | 100–150 | Możliwe dzielenie dawki przy większym zapotrzebowaniu |
| Ziemniaki skrobiowe | 100–180 | Wymagają powiązania dawki z oczekiwanym plonem i zawartością skrobi |
Pod ziemniaki jadalne i sadzeniaki azot zwykle podaje się w całości przed sadzeniem. Przy późnych odmianach jadalnych i ziemniakach przemysłowych, jeśli całkowita dawka przekracza 60 kg N/ha, można zastosować około 60–70% przed sadzeniem, a resztę przed wschodami lub przed zwarciem rzędów.
Przenawożenie azotem nie jest sposobem na uzyskanie lepszego plonu. Prowadzi między innymi do:
- nadmiernego rozwoju łęcin i opóźnienia gromadzenia plonu w bulwach,
- większej zawartości azotanów oraz zmniejszenia zawartości skrobi i witaminy C,
- ciemnienia miąższu i łuszczenia skórki,
- większej podatności bulw na uszkodzenia mechaniczne podczas zbioru,
- większych strat w przechowalni.
Potas i fosfor – kiedy je stosować?
Potas reguluje gospodarkę wodną rośliny i wpływa na efektywność transpiracji. Dobre zaopatrzenie ziemniaka w ten składnik pomaga lepiej znosić okresowe niedobory opadów, a także sprzyja utrzymaniu właściwej zawartości skrobi i ograniczeniu niekorzystnych zmian jakościowych bulw. Średnie pobranie wynosi około 5–6 kg K2O na 1 t bulw.
Fosfor wspiera rozwój systemu korzeniowego, zawiązywanie bulw i część parametrów jakościowych. Oba składniki należy przede wszystkim zastosować przed sadzeniem. Pogłówne nawożenie fosforem i potasem jest zwykle mało efektywne, ponieważ fosfor silnie wiąże się w glebie, a późne dostarczenie potasu nie zawsze pozwala roślinie wykorzystać go w odpowiednim momencie.
Termin zależy od rodzaju gleby:
- Na glebach ciężkich nawozy fosforowe i potasowe można stosować jesienią, często razem z obornikiem.
- Na glebach lekkich potas lepiej wysiać wiosną, kilka tygodni przed sadzeniem, aby ograniczyć jego wymywanie.
- Przy nawozach zawierających chlorki wcześniejsza aplikacja na glebach cięższych ułatwia ich rozcieńczenie i wymieszanie z glebą.
- Nie należy zwiększać dawki potasu bez analizy, ponieważ luksusowe pobieranie może pogarszać parametry jakościowe bulw.
Jaki nawóz mineralny wybrać?
Nawóz wieloskładnikowy sprawdza się wtedy, gdy gleba wymaga jednoczesnego uzupełnienia kilku makroskładników. Nawozy jednoskładnikowe są lepszym wyborem, gdy analiza wskazuje na wysoką zasobność jednego pierwiastka, a niedobór innego. W ten sposób można ograniczyć niepotrzebne dostarczanie fosforu lub potasu.
Na stanowiskach bez obornika, ubogich w potas, potrzebny jest produkt o wyraźnie wysokiej zawartości K. Przykładem typu nawozu przeznaczonego pod ziemniaki jest LUBOFOS POD ZIEMNIAKI o formule NPK (Ca, Mg, S) 3,5-7-25, z potasem w formie siarczanowej i obniżoną zawartością chlorków. Taki produkt należy traktować jako przykład rozwiązania, a jego dawkę dopasować do zasobności gleby i oczekiwanego plonu.
| Stanowisko | Na co zwrócić uwagę? | Typ nawozu |
|---|---|---|
| Bez obornika, niska zasobność w potas | Potrzebna większa ilość K, szczególnie na glebie lekkiej | Nawóz wieloskładnikowy o wysokiej zawartości potasu, najlepiej o obniżonej zawartości chlorków |
| Z obornikiem lub gnojowicą, średnia zasobność w potas | Część potasu pochodzi z nawożenia organicznego | Nawóz o węższym stosunku P:K, z dawką skorygowaną o składniki wniesione organicznie |
| Wysoka zasobność w fosfor i potas | Nie ma uzasadnienia dla pełnej dawki nawozu wieloskładnikowego | Nawóz jednoskładnikowy tylko wtedy, gdy analiza wykaże konkretny niedobór |
| Odmiany wczesne i jakościowe | Wrażliwość na nadmiar chlorków i późne nawożenie | Nawóz o obniżonej zawartości chlorków, zastosowany przed sadzeniem |
Na glebach lekkich nawozy mineralne najlepiej zastosować wczesną wiosną i wymieszać z glebą. Na glebach cięższych można część nawożenia podstawowego wykonać jesienią, pod warunkiem że termin i dawka ograniczają ryzyko strat.
Najważniejsza zasada: najpierw analiza gleby
Przed ustaleniem dawki warto zbadać azot mineralny N min oraz zasobność gleby w fosfor, potas i magnez. Analiza pozwala uwzględnić składniki wniesione z obornikiem i uniknąć nawożenia „na zapas”. Na większych areałach precyzyjne wyliczenie dawki dobrze skonsultować z doradcą rolniczym.
Nawóz na ziemniaki powinien być dobrany do konkretnego stanowiska, a nie do samej nazwy uprawy. Obornik tworzy bazę, azot trzeba dawkować według plonu i N min, natomiast potas oraz fosfor stosować przed sadzeniem, z uwzględnieniem typu gleby i zasobności.
